Zakaz spalania paliw stałych w Krakowie – analiza uchwały sejmiku wojewódzkiego

 

Uchwałą Sejmiku Województwa Małopolskiego na obszarze Gminy Miejskiej Kraków, 15 stycznia 2016 roku wprowadzone zostały ograniczenia w zakresie eksploatacji instalacji, w których następuje spalanie paliw stałych. Innymi słowy wprowadzony został zakaz spalania paliw, który ma obowiązywać od 1 września 2019 roku. Jak można przeczytać w uzasadnieniu uchwały: „Sejmik Województwa Małopolskiego w celu ochrony zdrowia mieszkańców oraz ograniczenia negatywnego oddziaływania zanieczyszczeń na środowisko, wprowadza dla obszaru miasta Krakowa ograniczenia w zakresie eksploatacji instalacji, w których następuje spalanie paliw stałych. Niniejsza uchwała stanowi realizację zapisów Programu ochrony powietrza dla województwa małopolskiego jako jedno z działań koniecznych do osiągnięcia w Krakowie jakości powietrza spełniającej dopuszczalne normy.”

 

Problem niskiej emisji w Krakowie
Przyjęcie uchwały to bardzo ważny i zdecydowany krok władz województwa małopolskiego w walce z zanieczyszczeniem powietrza powodowanym przez niską emisję, a więc emisję produktów spalania paliwa stałych, ciekłych i gazowych do atmosfery ze źródeł emisji (emiterów) znajdujących się na wysokości nie większej niż 40 m (Kaczmarczyk [red.], 2015). Zatrważająco wyglądają bowiem dane dotyczące zanieczyszczenia powietrza w Krakowie. Jak podaje Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska, w Krakowie regularnie przekraczane są poziomy dopuszczalne i docelowe pyłu zawieszonego PM10 i PM2,5 oraz bezno(a)pierenu. W 2014 roku średnioroczne stężenie PM10 wynosiło 64 μg/m3, co stanowiło 160% dopuszczalne normy, przy czym warto zwrócić uwagę na liczbę dni w 2014 roku, kiedy normy były przekroczone, było ich aż 188. W przypadku PM2,5, średnioroczne stężenie w 2014 roku wyniosło 45 μg/m3. Jak podaje EEA (European Environment Agency) Kraków jest drugim po Perniku w Bułgarii, najbardziej zanieczyszczonym miastem w Europie i najbardziej zanieczyszczonym miastem w Polsce, co wynika przede wszystkim z eksploatacji indywidualnych instalacji grzewczych.

Biorąc pod uwagę dużą koncentrację ludności w Krakowie – 761,9 tys. (wg. Danych Głównego Urzędu Statystycznego za rok 2014), co stanowi 22,6% mieszkańców województwa małopolskiego, problem ich narażenia na oddychanie zanieczyszczonym powietrzem nabiera kluczowego znaczenia. Szacuje się, że w Krakowie z powodu zanieczyszczenia powietrza pyłem zawieszonym PM10 i PM2,5 umiera rocznie kilkaset osób. W uzasadnieniu uchwały powołano się m.in. na szacunki wskazujące średnią ilość możliwych do uniknięcia w ciągu roku zgonów (dla roku bazowego 2001) wynikających z redukcji emisji PM2,5. Przy osiągnięciu zaleceń WHO (World Health Organization), a więc osiągnięcia poziomu 10 μg/m3 byłoby to 612 zgonów mniej. Trudno w zderzeniu z takim danymi polemizować z sensem wprowadzenia uchwały.

 

Podstawa prawna do przyjęcia uchwały
Uchwała została przyjęta na mocy obowiązującej ustawy Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2013 r. poz. 1232, z późn. zm.), znowelizowanej tzw. ustawą antysmogową na jesieni 2015 roku, dającej sejmikom wojewódzkim możliwość wprowadzenia na drodze uchwały ograniczeń lub zakazu w zakresie eksploatacji instalacji, w których następuje spalanie paliw, jeżeli zapobiegną one negatywnemu oddziaływaniu na zdrowie ludzi lub na środowisko. Rodzaje instalacji, dla których wprowadzone zostały ograniczenia, to instalacje w których następuje spalanie paliw w rozumieniu art. 3 pkt. 3 ustawy Prawo energetyczne (Dz. U. z 20012 r. poz. 1059 z późn. zm.) z dnia 10 kwietnia 1997 roku. W szczególności są to instalacje wyposażone w kocioł, kominek lub piec, jeżeli dostarczają ciepło do systemu centralnego ogrzewania lub wydzielają ciepło poprzez bezpośrednie przenoszenie ciepła, bezpośrednie przenoszenie ciepła w połączeniu z przenoszeniem ciepła do cieczy lub systemu dystrybucji ciepłego powietrza.

W związku z wprowadzonymi ograniczenia na obszarze Gminy Miejskiej Kraków, możliwe będzie stosowanie do celów ogrzewania i produkcji ciepłej wody użytkowej: gazu ziemnego wysokometanowego lub zaazotowanego (w tym skroplonego gazu zmiennego), propan-butanu, biogazu rolniczego lub innego rodzaju gazu palnego, a także lekkiego oleju opałowego.

Kontrole nad realizacją uchwał powierzone zostały przede wszystkim takim podmiotom jak Straż Miejska Miasta Krakowa, Policja, Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w Krakowie oraz Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska. Zgodnie z art. 334 ustawy Prawo ochrony środowiska mówiącym, że „Kto nie przestrzega ograniczeń, nakazów lub zakazów, określonych w uchwale sejmiku wojewódzkiego przyjętej na podstawie art. 96, podlega karze grzywny.”, grzywna wynosić może od 20 do 5000 zł, przy czym w postępowaniu mandatowym kara może wynieść 500 zł, lub gdy złamane zostały dwa lub więcej przepisów ustawy – 1000 zł.

W toku prac nad uchwałą przeprowadzone zostały konsultacje społeczna w dniach od 12 listopada do 8  grudnia 2015 roku, w ramach których zgłoszone zostały uwagi i wnioski przez 4799 osób prywatnych, organizacji i instytucji. Jednoznacznie wskazały one poparcie dla wprowadzenia całkowitego zakazu spalania paliw stałych – 96,5% podmiotów poparło ten postulat. 0,7% osób i organizacji postulowało o dopuszczenie stosowania niskoemisyjnych kotłów na paliwa stałe, 2% o dopuszczenie stosowania kominków lub stosowania drewna, a 0,5% sprzeciwiło się wprowadzeniu ograniczeń w stosowaniu paliw stałych.

 

Uchwała a kwestie społeczne
Jedną z głównych kwestii wynikających z przyjęcia uchwały, budzącej obawy społeczne, jest konieczność wymiany źródła ciepła, sposobów finansowania takiej wymiany oraz kosztów ponoszonych w trakcie eksploatacji nowej instalacji. Należy w tym miejscu wspomnieć o dwóch dokumentach, pierwszy z nich to uchwała nr CXXI/1918/14 Rady Miasta Krakowa z dnia 5 listopada 2014 r. przyjmująca dla Miasta Krakowa Program Ograniczania Niskiej Emisji i określająca w nim zasady udzielania dotacji z budżetu gminy na zadania z zakresu ochrony środowiska obejmujące trwałą zmianę systemu ogrzewania opartego na paliwie stałym na podłączenie do sieci ciepłowniczej, ogrzewania gazowe, elektryczne, olejowe lub odnawialne źródło energii. Druga to uchwała XVIII/317/15 Rady Miasta Krakowa z dnia 24 czerwca 2015 roku wprowadzająca program pomocy społecznej, tzw. Lokalny Program Osłonowy, dla osób, które ponoszą zwiększone koszty wynikające z ogrzewania lokalu, a wynikające z wymiany systemu ogrzewania opartego na paliwie stałym, na jeden z tzw. systemów proekologicznych.

Zapewne nie są to rozwiązania wystarczające, a środki finansowe przeznaczone na te działania wymagają zwiększenia, pozwalają jednak na prowadzenie działań na rzecz ograniczania niskiej emisji w sposób uwzględniający materię najuboższych. Pozostaje kwestia weryfikacji skuteczności wyżej wymienionych uchwał z uwzględnieniem braku wykluczenia społecznego, którego ryzyko istnieje.

 

Podsumowanie
Ze względu na permanentne przekraczanie norm jakości powietrza w Krakowie i skuteczność prowadzonych działa na rzecz poprawy stanu powietrza, dobrze się stało, że uchwała została przyjęta. Czy rozwiąże ona problem niskiej emisji w Krakowie? Na pewno poczyni duży krok w tym kierunku. Aby jednak problem został rozwiązany w 100%, społeczeństwo musi zrozumieć, wsparte wszelkimi formami edukacji społecznej, czym jest świadome korzystanie z energii. Uchwała skupia się  na ograniczeniach w spalaniu paliw stałych, tymczasem największy potencjał, a zarazem sens w ograniczaniu niskiej emisji, należy wiązać ze zwiększeniem efektywności energetycznej przede wszystkim poprzez termomodernizację budynków prowadzącą do zmniejszenia ich zapotrzebowania na ciepło. Dużą rolę powinno odegrać też oszczędzanie energii wynikające z rosnącej świadomości społeczeństwa. Jedna rzecz jest niezmienna i należy o niej pamiętać: najtańsza energia, a zarazem najbardziej ekologiczna, to tak której nie trzeba produkować.

Pozostaje pytanie, co w kontekście działań Sejmiku Województwa Małopolskiego zrobią władze pozostałych województw, w których miasta zmagają się z problemem występowania niskiej emisji. Według EEA, w pierwszej dziesiątce miast europejskich o największej liczbie dni w roku z przekroczonymi normami, poza Krakowem, znajdują się także Nowy Sącz, Katowice, Rybnik, Jelenia Góra i Warszawa.

 

Źródła:

  • Uchwała Sejmiku Województwa Małopolskiego w sprawie wprowadzenia na obszarze Gminy Miejskiej Kraków ograniczeń w zakresie eksploatacji instalacji, w których następuje spalanie paliw, Kraków, 2016
  • Kaczmarczyk M. [red.], 2015: Niska emisja: od przyczyn występowania do sposobów eliminacji, Kraków, 2015


Opracowanie:
RESponsibility.PL