Jak Małopolska ograniczała niską emisję w 2015 roku?

 

Niska emisja wciąż stanowi jeden z głównych obszarów do działania dla władz województwa małopolskiego. Jak wyglądały konkrety? Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego opublikował raport Podsumowanie realizacji Programu ochrony powietrza dla województwa małopolskiego w 2015 roku, w którym zestawione zostały dane dotyczące ograniczania niskiej emisji.

 

Zanieczyszczenie powietrza w województwie małopolskim
Jak podaje Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska, w 2015 roku przekroczenie norm jakości powietrza w województwie małopolskim nastąpiło we wszystkich strefach w przypadku PM10 (norma 40 μg/m3) oraz bezno(a)pirenu. Dodatkowo przekroczone zostały dopuszczone normy PM2,5 w aglomeracji krakowskiej oraz strefie małopolskiej.

W przypadku PM10 (rys. 1) najwyższe poziomy stężeń zanotowane zostały na krakowskich stacjach pomiarowych: Al. Krasińskiego – 68 μg/m3, Kraków – Nowa Huta (przy ul. Bulwarowej) – 50 μg/m3. Normy nie zostały przekroczone na stacjach pomiarowych w Bochni, Zakopanem, Trzebini, Tarnowie, Olkuszu, Gorlicach, Słomnikach, Myślenicach, Limanowej oraz Szczawnicy. Analizując dane trudno jednoznacznie stwierdzić tendencję spadkową, w przypadku stacji krakowskich (z wyjątkiem stacji Kraków – Kurdwanów) zanotowano wzrost poziomu stężenia PM10.

01_stezenie_pm10_2015_1.jpg

W przypadku ilości dni, w trakcie których przekroczone były stężenia średniodobowe PM10 (norma 50 μg/m3, 35 dni), sytuacja taka miała miejsce na wszystkich stacjach pomiarowych, z wyjątkiem tych gdzie prowadzone są pomiary okresowe. Najgorzej sytuacja wyglądał ponownie na stacji zlokalizowanej przy Al. Krasińskiego w Krakowie – 200 dni.

02_stezenie_liczba_dni_pm10_2015_1.jpg

Także we wszystkich punktach, gdzie prowadzone były pomiary PM2,5, nastąpiło przekroczenie dopuszczalnej normy (25 μg/m3). Pierwsze miejsce Al. Krasińskiego ze stężeniem 44 μg/m3 nie stanowi już zaskoczenia. Sytuacja bardzo źle wyglądała także w pozostałych punktach pomiarowych: Nowy Sącz – 36 μg/m3, Kurdwanów – 34 μg/m3, Nowa Huta – 33 μg/m3, Zakopane – 28 μg/m3, Bochnia – 29 μg/m3.

03_stezenie_pm2.5_2015_1.jpg

Najbardziej szkodliwy ze związków będących produktem spalania – benzo(a)piren, to zdecydowanie największy problem Małopolski. Jego dopuszczalna średnioroczna norma 1 ng/m3 przekraczana jest permanentnie i kilkukrotnie. Nawet widoczne na rys. 4 spadki wartości w stosunku do roku 2013, nie są satysfakcjonujące.

04_stezenie_bap_2015_1.jpg

Analiza działań realizowanych na obszarze województwa małopolskiego
Głównym działaniem władz województwa małopolskiego w roku 2015, mających na celu ograniczenie występowania zjawiska niskiej emisji było wprowadzenie na obszarze aglomeracji miejskiej Kraków, całkowitego zakazu spalania paliw stałych. Uchwała została przyjęta przez Sejmik Województwa Małopolskiego 15 stycznia 2016 roku, a jej przepisy zaczną obowiązywać od 1 września 2019 roku.

Bieżące działania ograniczające niską emisję w Małopolsce prowadzone były w ramach realizacji Programów Ochrony Powietrza (POP) i gminnych Programów Ograniczania Niskiej Emisji (PONE). Najistotniejsze z prowadzonych działań, to:

  • Rozbudowa i modernizacja sieci ciepłowniczych zapewniająca podłączenie nowych użytkowników (rozbudowa: Andrychów, Kęty, Kraków, Nowy Sącz, Nowy Targ, Olkusz, Oświęcim, Zakopane; modernizacja: Andrychów, Chrzanów, Kęty, Kraków, Oświęcim, Tarnów)
  • Rozbudowa sieci gazowych zapewniająca podłączenie nowych użytkowników (Tarnów, Zakopane, Nowy Targ, Chrzanów, Poronin, Wierzchosławice, Skała, Kalwaria Zabrzydowska)
  • Wykorzystanie odnawialnych źródeł energii w celu obniżenia kosztów eksploatacyjnych ogrzewania niskoemisyjnego
  • Termomodernizacja budynków oraz wspieranie budownictwa energooszczędnego w obiektach użyteczności publicznej
  • Wyeliminowanie spalania odpadów oraz ograniczenie spalania pozostałości roślinnych na powierzchni ziemi
  • Rozszerzenie strefy ograniczonego ruchu oraz płatnego parkowania, ograniczenie ruchu pojazdów ciężarowych oraz poprawa organizacji ruchu samochodowego w miastach, rozwój komunikacji publicznej oraz wdrożenie niskoemisyjnych rozwiązań w transporcie publicznym, rozwój komunikacji rowerowej w miastach
  • Spójna polityka na szczeblu lokalnym
  • Edukacja ekologiczna

Jak zostało już wspomniane, działania na rzecz ograniczenia niskiej emisji realizowane są regionalnie w ramach Programów ochrony powietrza, które są przygotowywane w przypadku przekroczenie choćby jednego poziomu dopuszczalnego lub docelowego w odniesieniu do substancji podlegających ocenie jakości powietrza. Na tej podstawie zarząd województwa przygotowuje POP, który jest opiniowany przez wójta, burmistrza lub prezydenta miasta. Obecnie w Polsce realizowanych jest 78 Programów ochrony powietrza (GIOŚ, www.gios.gov.pl, stan na 13.05.2016).

W Małopolsce Program ochrony powietrza realizowany jest przez 90 gmin. Spośród nich, 24 gminy nie zrealizowało żadnej inwestycji w 2015 roku. Spośród podmiotów realizujących działania na rzecz ograniczenia niskiej emisji, największy efekt ekologiczny uzyskał Kraków – ograniczenie emisji PM10 na poziomie 102,55 Mg (w roku 2014 było to 93,3 Mg). Wymienić należy także: Suchą Beskidzką (15,59 Mg), Nowy Sącz (6,79 Mg; w roku 2014: 3,4 Mg), Tarnów (5,69 Mg; w roku 2014: 2,5 Mg), Zakopane (3,02 Mg), Miechów (2,56 Mg). Sumarycznie, redukcja emisji PM10 oraz PM2,5 w Małopolsce w roku 2015 wyniosła 150 Mg (w roku 2014 było to 111 Mg), a benzo(a)pirenu 65 kg.

W jaki sposób osiągnięto takie wartości? W Małopolsce w 2015 roku, w ramach Programów ochrony powietrza przeprowadzonych zostało ponad 10 000 inwestycji (w 2014 roku było to 8 000 inwestycji), które obejmowały:

  • Likwidację kotłów i pieców na paliwo stałe – 4 446
  • Termomodernizację budynków – 667
  • Inwestycje w odnawialne źródła energii – 5 260
  • Modernizację sieci ciepłowniczej – 30

05_inwestycje_ograniczajace_niska_emisja_1.jpg

06_nowe_urzadzenia_po_likwidacji_starych_kotlow_1.jpg

W kontekście wymiany źródeł ciepła, a więc likwidacji kotłów i pieców na paliwa stałe, zastosowano w największym stopniu ogrzewanie gazowe (66%). 20% inwestycji stanowiły przyłączenia do sieci ciepłowniczej, 3% zmiana na ogrzewanie elektryczne, a 11% niskoemisyjne kotły na paliwa stałe. Liderem, jeżeli chodzi o ilość inwestycji było miasto Kraków (2918). Na kolejnych pozycjach uplasowały się: Sucha Beskidzka (476), Nowy Sącz (200), Tarnów (136), Andrychów (72), Miasto Jordanów (71), Miechów (70), Kęty (61), Chrzanów (56), Chełmek (49), Libiąż (47), Wieprz (46) i Trzebinia (41).

W przypadku realizacji inwestycji w odnawialne źródła energii, dominującą technologią były kolektory słoneczne – 99%. Wynika to z faktu realizowania na obszarze województwa małopolskiego programów dofinansowujących tego typu instalacje w ramach środków finansowych ze Szwajcarsko-Polskiego Programu Współpracy (Niepołomice, Wieliczka, Skawina, Miechów, Mszana Dolna, Niedźwiedź, Kamienica, Dobra, Raba Wyżna, Szerzyny, Sękowa, Zabierzów). Co warte uwagi, w Krakowie poza 62 instalacji kolektorów słonecznych, wykonano instalację 11 pomp ciepła. Całkowity koszt realizacji wymienionych działań wyniósł w 2015 roku 77 mln PLN.

Nakłady finansowe poniesione na realizację wszystkich inwestycji ograniczających występowanie niskiej emisji w 2015 roku szacuje się na 235 mln PLN (125 mln PLN stanowiło dofinansowanie zewnętrzne), w roku 2014 kwoty te wyniosły odpowiednio 195 mln PLN i 89 mln PLN. Najwięcej środków finansowych przeznaczono w Krakowie i było to 68,8 mln PLN. Wymienić należy ponadto Tarnów (17,6 mln PLN), Chrzanów (11,0 mln PLN), Kamienicę (8,0 mln PLN) oraz Wieliczkę (7,9 mln PLN).

W ramach realizacji przez małopolskie gminy Programu ochrony powietrza, w roku 2015 przeprowadzono termomodernizację budynków użyteczności publicznej w 239 placówkach (w 2014 roku było to 289 obiektów). Ponadto termomodernizację przeprowadzono w 428 budynków mieszkalnych (w 2014 roku: 635). Podobnie jak w przypadku działań na rzecz ograniczenia niskiej emisji, najwięcej inwestycji zrealizowano w Krakowie – 412 (w 2014 roku: 565), na kolejnych miejscach znalazły się: Chrzanów (25), Kęty (21) i Tarnów (21).

Ilość termomodernizowanych budynków niestety nie przełożyła się na jakość działań. Tylko 9% obiektów zostało poddanych pełnej (gruntownej) termomodernizacji polegającej na dociepleniu ścian zewnętrznych, stropów i wymianie okien. Częściowa termomodernizacja została wykonana w 21% budynków i obejmowała docieplenie ścian lub stropodachu. W 65% budynków wymieniono tylko okna, a w 5% budynków modernizacja polegała na wymianie instalacji c.o. i zamontowaniu termostatów grzejnikowych.

Łączny koszt działań w ramach termomodernizacji budynków użyteczności publicznej wyniósł w 2015 roku 43 mln PLN, a w ramach termomodernizacji budynków mieszkalnych 24 mln PLN (UMWM, 2016).


Podsumowanie
Z jednej strony analiza dokumentu wskazuje, że w województwie małopolskim realizowanych jest coraz więcej działań na rzecz ograniczania niskiej emisji, a prym w tym zakresie wiedzie Kraków, choć widoczne jest również duże zainteresowanie innych gmin w Małopolsce i ich aktywność w walce z niską emisją. Niepokoją jednak dane ze stacji pomiarowych zlokalizowanych w Krakowie, które niestety wskazują na utrzymujące się wartości przekroczenia norm emisji PM10, PM2,5 czy benzo(a)pirenu. Pozostaje więc ufać w to, że władzom województwa nie zabraknie determinacji w dalszym ograniczaniu niskiej emisji, a działania jak wprowadzenie całkowitego zakazu spalania paliw stałych w Krakowie od 1 września 2019 roku przyniosą wymierne korzyści środowiskowe i społeczne w przyszłości.


Źródła:

  • Główny Inspektorat Ochrony Środowiska, www.powietrze.gios.gov.pl
  • Kaczmarczyk M. [red], 2015: Niska emisja od przyczyn występowania do sposobów eliminacji, Kraków, 2015
  • Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego (UMWM), 2016: Podsumowanie realizacji Programu ochrony powietrza dla województwa małopolskiego w 2015 roku, Kraków, 2016
  • Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego (UMWM), 2015: Podsumowanie realizacji Programu ochrony powietrza dla województwa małopolskiego w 2014 roku, Kraków, 2015

 

Opracowanie:
RESponsibility.PL